บทความเกี่ยวกับสมุนไพร

ดอกคำฝอย กับคุณค่าทางสมุนไพร

ดอกคำฝอย เป็นพืชล้มลุกที่มีดอกออกรวมกันเป็นช่ออัดแน่นบนฐานดอก ดอกกลมเหมือนดอกดาวเรือง ดอกอ่อนมีสีเหลืองและจะค่อย ๆ เปลี่ยนเป็นสีส้ม พอแก่จัดจะเปลี่ยนเป็นสีส้มแดง ในเมืองไทยพบมากทางภาคเหนือ คนเหนือเรียกว่าดอกคำหรือดอกคำยอง ส่วนคนจีนเรียกว่า Honghua โดยมีชื่อภาษาอังกฤษว่า Safflower และชื่อวิทยาศาสตร์คือ Carthmus tinctorius L. เป็นพืชวงศ์เดียวกับเก๊กฮวย

ในตำราไทยมีการใช้ ดอกคำฝอย :เป็นส่วนผสมในตำรับยาบำรุงโลหิต (แก้โลหิตเป็นพิษ) ใช้เป็นยาบำรุงหัวใจ บำรุงประสาท ขับระดู, เกสรของดอก: มีรสหวานร้อนบำรุงโลหิต ระดู, เมล็ด: มีรสหวานเย็นใช้เป็นยาถ่าย ขับเสมหะ ขับประจำเดือน แก้โรคลมเนื่องจากเส้นเลือดในสมองแตก, น้ำมัน: จากเมล็ด มีรสร้อน แก้อัมพาต แก้ฝี แก้ขัดตามข้อ รักษาโรคผิวหนัง ทาแก้บวม

การใช้สมุนไพรตามทฤษฎีการแพทย์แผนไทยนั้นไม่ใช่เรื่องงมงาย แต่มีความคล้ายคลึงกับฤทธิ์ของสมุนไพรที่พบในห้องปฎิบัติการด้วยคำฝอยเป็นตัวอย่างสมุนไพรที่ดีเพราะในทฤษฎีการแพทย์แผนไทยใช้ดอกคำฝอยในการบำรุงเลือด (ในทฤษฎีการแพทย์แผนไทย ไม่มีภาวะไขมันในเลือดสูง)

ดอกคำฝอยใช้เป็นสีผสมอาหารได้ โดยสีจะเป็นสีเหลืองส้มในกลีบดอก น้ำมันของดอกคำฝอยมีส่วนประกอบของกรดไลโนเลอิก ซึ่งเป็นกรดไขมันชนิดไม่อิ่มตัวในประมาณสูง (ประมาณร้อยละ 75) และกรดไขมันโอเลอิคซึ่งเป็นไขมันไม่อิ่มตัวเชิงเดี่ยว กรดไขมันชนิดไม่อิ่มตัว มีความคงตัวต่ำ ซึ่งทำให้กรดไขมันไม่อิ่มตัวก็มีข้อดีว่ามันจะช่วยลดระดับคลอเลสเตอรอลในเลือด ซึ่งทั้งเจ้ากรดโอเลอิคและไลโนเลอิคนั้นก็เป็นกรดไขมันไม่อิ่มตัวทั้งคู่ ที่สามารถช่วยลดไขมันในเลือดได้ จึงเชื่อว่าจะทำให้ประมาณโคเลสเตอรอลในเลือดต่ำลง และจากผลการวิจัยในสัตว์ทดลองและในคนพบว่า เมล็ดน้ำมันดอกคำฝอยช่วยทำให้ปริมาณโคเลสเตอรอลในเลือด ลดลงได้จริง ทั้งนี้อาจเป็นเพราะกรดไลโนเลอิกจะไปทำปฏิกิริยากับโคเลสเตอรอลในเลือด ได้เป็นโคเลสเตอรอลไลโนเลเอท (choloesterol linoleate) และยังมีรายงานว่า น้ำมันดอกคำฝอยทำให้ฤทธิ์ของเอนไซม์ที่ใช้ในการสังเคราะห์กรดไขมันลดลงอีกด้วย จากผลการวิจัยในสัตว์ทดลอง และในคนพบว่า น้ำมันดอกคำฝอย จะช่วยให้การอุดตันของไขมันในหลอดเลือดลดลง และช่วยป้องกันการอุดตันของไขมันในเลือดได้ ทั้งนี้อาจเป็นผลมาจากน้ำมันดอกคำฝอยมีฤทธิ์ลดการจับตัวของเกล็ดเลือดคนจีนใช้รักษาโรคหัวใจและหลอดเลือด

นอกจากนี้ดอกคำฝอยยังมีคุณค่าทางยาในการลดไขมันในเส้นเลือด ลดความดันโลหิตสูง ช่วยขับเหงื่อ ช่วยระบายอ่อนๆดอกคำฝอยเป็นยาบำรุงโลหิต บำรุงประสาท แก้โรคผิวหนัง ลดไขมันในเส้นเลือดและช่วยป้องกันไขมันอุดตัน ข้อดีอีกประการของน้ำมันดอกคำฝอยก็คือมี คุณสมบัติทนความร้อนได้สูง ดังนั้นในต่างประเทศจึงมีการนำน้ำมันดอกคำฝอยมาใช้ในการทอดและประกอบอาหารต่างๆ

บทความโดย

นางสาวกุสุมา บุญมีประกอบ

คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์

อ้างอิง :

คอลัมภ์ "พืชใกล้ตัว" โดย ภญ.ผกากรอง ขวัญข้าว ของวารสาร "อภัยภูเบศรสาร" ปีที่ 4 ฉบับที่ 42 ประจำเดือน ธันวาคม 2549